Soczewki sferyczne czy toryczne? Sprawdź, co wybrać

Dobór soczewek kontaktowych nie kończy się na wpisaniu mocy z recepty. Osoba z krótkowzrocznością może dobrze widzieć w soczewce sferycznej, ale przy astygmatyzmie potrzebuje zwykle konstrukcji torycznej, która uwzględnia także cylinder i jego oś. Poniżej wyjaśniam, czym różnią się oba rozwiązania, kiedy można je stosować i na co zwrócić uwagę podczas dopasowania.

Soczewki sferyczne a toryczne różnią się konstrukcją i zastosowaniem

Soczewka sferyczna ma jednolitą moc na całej powierzchni. Można ją porównać do fragmentu kuli, dlatego dobrze sprawdza się wtedy, gdy oko potrzebuje podobnej korekcji niezależnie od kierunku, w którym pada światło. Stosuje się ją przede wszystkim przy krótkowzroczności i dalekowzroczności.

Soczewka toryczna działa inaczej. Jej moc zmienia się w zależności od przekroju, a konstrukcja uwzględnia dwa dodatkowe parametry, czyli cylinder określający siłę korekcji astygmatyzmu oraz oś podawaną w stopniach od 0 do 180. Dzięki temu może wyrównywać różnice w krzywiźnie rogówki lub soczewki oka.

Astygmatyzm nie zawsze jest duży i nie każda osoba z niewielkim cylindrem odczuwa wyraźne pogorszenie widzenia. W praktyce jednak rezygnacja z korekcji torycznej może powodować rozmycie konturów, gorszą ostrość napisów i zmęczenie oczu, szczególnie wieczorem albo podczas prowadzenia samochodu.

Jak wygląda różnica na recepcie

Przy korekcji sferycznej zapis może wyglądać tak: -2,50 D. Oznacza to korekcję krótkowzroczności. W przypadku soczewki torycznej recepta może zawierać na przykład -2,50 / -0,75 × 90°. Pierwsza wartość oznacza moc sferyczną, druga cylinder, a ostatnia jego oś.

To tylko przykład, a nie gotowe parametry do zakupu. Recepta okularowa i soczewkowa nie zawsze są identyczne, ponieważ soczewka kontaktowa leży bezpośrednio na oku, a szkło okularowe znajduje się kilka lub kilkanaście milimetrów przed rogówką. Dlatego końcowy dobór powinien uwzględniać także krzywiznę bazową, średnicę i zachowanie soczewki na oku.

Kiedy soczewka sferyczna wystarczy, a kiedy potrzebna jest toryczna

Najprostsza zasada brzmi tak: przy samej krótkowzroczności lub dalekowzroczności zwykle zaczyna się od soczewki sferycznej, natomiast przy istotnym astygmatyzmie rozważa się soczewkę toryczną. Nie jest to jednak decyzja podejmowana wyłącznie na podstawie jednej liczby z recepty.

Przy bardzo małym astygmatyzmie specjalista może czasem dobrać soczewkę sferyczną, jeśli zapewnia ona wystarczającą ostrość i komfort. To kompromis, a nie uniwersalna reguła. Jeśli po założeniu soczewek widzenie pozostaje nieostre, pojawiają się cienie wokół liter albo obraz poprawia się po przymrużeniu oczu, rozwiązanie sferyczne prawdopodobnie nie koryguje całej wady.

Dlaczego soczewka toryczna musi pozostać na właściwej osi

W soczewce sferycznej lekkie obrócenie na oku zwykle nie zmienia znacząco jakości widzenia. W torycznej ma to większe znaczenie, ponieważ cylinder powinien działać w określonym kierunku. Dlatego producenci stosują specjalne elementy stabilizujące, między innymi delikatne pogrubienia, strefy balastowe albo odpowiednio ukształtowane fragmenty dolnej części soczewki.

Naturalne mruganie może powodować chwilową zmianę położenia soczewki, ale dobrze dobrany model powinien szybko wracać do właściwej pozycji. Jeśli soczewka stale się obraca, obraz może być raz wyraźny, a raz zamglony. Czasami problem wynika z konstrukcji konkretnego modelu, a czasami z niedopasowanej średnicy, krzywizny lub niewłaściwej oceny filmu łzowego.

Co może oznaczać nieostre widzenie

• Stałe zamglenie może wskazywać na złą moc, niedokorygowany astygmatyzm albo problem z powierzchnią oka.
• Ostrość zmieniająca się przy mruganiu często wiąże się z rotacją soczewki lub niestabilnym filmem łzowym.
• Dyskomfort pod koniec dnia może wynikać z suchości oka, zbyt długiego noszenia albo nieodpowiedniego materiału.
• Podwójne kontury i poświaty są sygnałem, że korekcja wymaga ponownej oceny, zwłaszcza po zmroku.

Nie próbowałbym samodzielnie rozwiązywać takiego problemu przez zakup mocniejszej soczewki. Zmiana samej mocy sferycznej nie naprawi błędnej osi cylindra, a może dodatkowo pogorszyć komfort. Czasem wystarczy inny model toryczny, ale czasem potrzebne są soczewki sztywne gazoprzepuszczalne albo korekcja okularowa.

Jak wygląda prawidłowy dobór obu rodzajów soczewek

Dobór zaczyna się od badania wzroku i rozmowy o codziennych potrzebach. Inne rozwiązanie sprawdzi się u osoby noszącej soczewki przez dwie godziny podczas treningu, a inne u kogoś, kto pracuje przed ekranem przez 8-10 godzin dziennie. Znaczenie mają także suchość oczu, alergie, tryb pracy i doświadczenie w zakładaniu soczewek.

1. Specjalista określa wadę wzroku oraz sprawdza, czy występuje astygmatyzm.
2. Dobiera soczewkę próbną pod względem mocy, materiału, średnicy i krzywizny.
3. W przypadku modelu torycznego ocenia stabilność oraz położenie osi po kilku mrugnięciach.
4. Pacjent sprawdza ostrość widzenia w dali, bliży i przy różnym oświetleniu.
5. Po okresie próbnym można skorygować parametry albo zmienić konstrukcję soczewki.

Właśnie etap próbny robi dużą różnicę. Dwie soczewki o podobnych parametrach z opakowania mogą zachowywać się na oku inaczej, bo różnią się sztywnością, materiałem, strefą stabilizującą i sposobem dopasowania. Z mojego punktu widzenia pośpiech przy pierwszym zakupie jest jednym z częstszych powodów, dla których ktoś zbyt szybko uznaje, że soczewki kontaktowe nie są dla niego.

Przeczytaj również: Spanie w soczewkach - Jakie są skutki i co zrobić po przebudzeniu?

Co warto powiedzieć optometryście

Podczas wizyty dobrze opisać nie tylko samą wadę, ale też sytuacje, w których wzrok zawodzi. Informacja, że litery rozmazują się przy komputerze, reflektory tworzą poświaty albo soczewka przesuwa się przy mruganiu, może być ważniejsza niż ogólne stwierdzenie, że „coś jest nie tak”.

Trzeba też zgłosić przebyte choroby oczu, stosowane krople i skłonność do alergii. Soczewka kontaktowa jest wyrobem medycznym, dlatego nie powinno się dobierać jej wyłącznie na podstawie opinii znajomego, reklamy czy samej recepty okularowej.

Najczęstsze błędy przy wyborze i noszeniu

Najbardziej ryzykowny skrót polega na kupieniu soczewek sferycznych mimo wyraźnego cylindra, tylko dlatego, że są łatwiej dostępne albo tańsze. Przy niewielkiej wadzie taki kompromis czasem daje akceptowalny efekt, ale przy większym astygmatyzmie może powodować zmęczenie, bóle głowy i gorsze widzenie w nocy.

• Nie kopiuj parametrów od innej osoby. Ta sama moc nie oznacza takiego samego dopasowania.
• Nie ignoruj rotacji soczewki. Powtarzające się zamglenie wymaga kontroli, a nie przyzwyczajenia się do problemu.
• Nie przedłużaj czasu noszenia. Soczewki jednodniowe wyrzuca się po użyciu, a miesięczne wymienia zgodnie z zaleceniem, nawet jeśli wyglądają dobrze.
• Nie śpij i nie pływaj w soczewkach, chyba że specjalista wyraźnie zalecił konkretny model i sposób użytkowania.
• Myj ręce przed każdym kontaktem z soczewką i używaj świeżego płynu zgodnie z instrukcją.

Jeśli pojawi się ból, silne zaczerwienienie, światłowstręt albo nagłe pogorszenie widzenia, soczewkę trzeba zdjąć i skontaktować się z okulistą. Krótkotrwałe przesuszenie można czasem opanować odpowiednimi kroplami, ale objawów zapalnych nie powinno się przykrywać kolejną godziną noszenia.

Dobry wybór zaczyna się od jakości widzenia, nie od samej ceny

Soczewka sferyczna będzie rozsądnym rozwiązaniem przy korekcji bez istotnego astygmatyzmu. Soczewka toryczna ma sens wtedy, gdy oko potrzebuje korekcji cylindra i osi, a konstrukcja potrafi utrzymać się stabilnie podczas mrugania.

Najpraktyczniejsza decyzja to porównanie nie tylko ceny opakowania, lecz także ostrości widzenia, komfortu po kilku godzinach i łatwości bezpiecznego użytkowania. Jeśli odpowiednio dobrana soczewka toryczna daje wyraźniejszy obraz i mniej męczy oczy, jej wyższy koszt może być uzasadniony, bo płaci się przede wszystkim za skuteczniejszą korekcję i codzienny komfort.