Odbierasz receptę na okulary, a w tabeli widzisz tajemniczy skrót SPH i liczbę ze znakiem plus albo minus? To właśnie sfera, czyli podstawowa moc optyczna soczewki, która pomaga skorygować krótkowzroczność lub nadwzroczność. Poniżej pokazuję, jak ją odczytać, czym różni się od cylindra i kiedy sama wartość SPH nie wystarcza do zamówienia okularów.
SPH mówi, jakiej podstawowej mocy potrzebuje soczewka
- SPH oznacza sferyczną moc soczewki podawaną w dioptriach.
- Znak minus zwykle wskazuje krótkowzroczność, a plus nadwzroczność.
- Zapis 0,00 lub plano oznacza brak korekcji sferycznej dla danego oka.
- Wartość SPH nie zastępuje parametrów CYL, AX i PD, jeśli znajdują się na recepcie.
- Nie należy samodzielnie zmieniać mocy na podstawie tego, jak widzi się w starych okularach.
SPH na recepcie oznacza moc sferyczną
SPH to skrót od angielskiego słowa sphere, czyli sfera. Parametr określa, jaką mocą optyczną ma działać soczewka, aby obraz powstawał możliwie dokładnie na siatkówce, a nie przed nią lub za nią.
Wartość zapisuje się w dioptriach, najczęściej z dokładnością do 0,25 D. Przykład SPH -2,00 oznacza soczewkę o mocy minus 2 dioptrii, natomiast SPH +1,50 soczewkę o mocy plus 1,5 dioptrii.
To nie jest ocena ostrości wzroku w skali od zera do dziesięciu. SPH informuje o rodzaju i wielkości korekcji potrzebnej danemu oku. Im dalej wartość znajduje się od zera, tym większa jest korekcja sferyczna, choć sam numer nie mówi jeszcze wszystkiego o komforcie widzenia.
Przeczytaj również: Prezbiopia po 40. - Koniec z mrużeniem oczu!
Co oznaczają symbole przy oczach
| Oznaczenie | Znaczenie |
|---|---|
| OD | oko prawe |
| OS | oko lewe |
| OU | oboje oczu |
| SPH | moc sferyczna soczewki |
To rozróżnienie jest ważniejsze, niż może się wydawać. Jeżeli prawe oko ma -1,00 D, a lewe -1,75 D, nie wolno zamówić dwóch identycznych soczewek tylko dlatego, że wartości wyglądają podobnie. Różnica między oczami może być prawidłowo dobrana, ale trzeba ją dokładnie przepisać.
Plus, minus i zero pokazują kierunek korekcji
Najprościej zapamiętać, że SPH z minusem najczęściej koryguje krótkowzroczność. Osoba krótkowzroczna zwykle dobrze widzi z bliska, ale ma problem z wyraźnym obrazem odległych znaków, twarzy czy napisów.
SPH z plusem zwykle wiąże się z nadwzrocznością albo korekcją do bliży. Przy nadwzroczności oko ma trudność z prawidłowym ogniskowaniem obrazu, szczególnie podczas pracy z bliska. U młodszych osób część problemu może być przez pewien czas kompensowana wysiłkiem akomodacji, czyli zdolności oka do ustawiania ostrości na różnych odległościach.
Zapis 0,00, plano lub PL oznacza, że dla danego oka nie zapisano mocy sferycznej. Nie musi to jednak oznaczać idealnego widzenia. Oko może nadal wymagać korekcji cylindrycznej przy astygmatyzmie.
| Przykład SPH | Najczęstsza interpretacja | Co może odczuwać pacjent |
|---|---|---|
| -0,75 D | niewielka korekcja minusowa | mniej wyraźne widzenie dali, szczególnie wieczorem |
| -3,00 D | silniejsza korekcja krótkowzroczności | wyraźne rozmycie odległych obiektów bez okularów |
| +0,50 D | niewielka korekcja plusowa | zmęczenie podczas pracy z bliska, zależnie od wieku i akomodacji |
| +2,00 D | wyraźniejsza korekcja plusowa | trudność z uzyskaniem ostrości bez odpowiednich soczewek |
Nie traktuję jednak znaku plus lub minus jako samodzielnej diagnozy. Ostateczna interpretacja zależy od badania, wieku, odległości, do której przeznaczone są okulary, oraz pozostałych parametrów recepty.
Sama sfera nie pokazuje całej korekcji
Na recepcie często pojawiają się także CYL i AX. CYL, czyli cylinder, określa dodatkową moc potrzebną do korekcji astygmatyzmu, a AX lub AXIS wskazuje oś tego cylindra w zakresie od 0 do 180 stopni.
Astygmatyzm oznacza, że układ optyczny oka nie załamuje światła jednakowo w każdym kierunku. Dlatego ktoś może mieć zapis SPH -1,00 CYL -0,75 AX 90. Nie jest to sprzeczność ani pomyłka. Sfera koryguje podstawową wadę, a cylinder wraz z osią uzupełnia korekcję w określonym kierunku.
W recepcie do czytania lub w szkłach progresywnych może znaleźć się również ADD. To addycja, czyli dodatkowa moc do bliży. Nie należy dodawać jej samodzielnie do wartości SPH przy zamawianiu okularów, bo sposób zapisu zależy od rodzaju recepty i konstrukcji soczewek.
Znaczenie ma także PD, czyli rozstaw źrenic, podawany w milimetrach. Ten parametr pomaga ustawić środek optyczny soczewki przed źrenicą. Przy większych mocach nawet niewielki błąd w centrowaniu może pogorszyć komfort noszenia.
W praktyce najczęściej spotykam się z przekonaniem, że wystarczy podać optykowi samo SPH. To działa wyłącznie przy bardzo prostym zapisie i konkretnej recepcie. Jeśli występują cylinder, oś, addycja albo pryzmat, potrzebny jest pełny zestaw danych.
Jak czytać zapis SPH bez pomyłki
Najpierw sprawdzam, czy recepta dotyczy okularów do dali, bliży, komputera czy soczewek progresywnych. Ta informacja zmienia sposób rozumienia liczb, zwłaszcza gdy na dokumencie znajduje się addycja.
- Odczytaj, która wartość dotyczy prawego oka OD, a która lewego OS.
- Sprawdź znak przy SPH, czyli plus, minus albo zero.
- Zwróć uwagę na jednostkę, zwykle są to dioptrie oznaczane literą D.
- Przepisz dokładnie wartość, łącznie z zerami po przecinku, na przykład -1,25 zamiast -1,75.
- Sprawdź, czy obok znajdują się CYL, AX, ADD, PD lub pryzmat.
Przykładowy zapis może wyglądać tak:
| SPH | CYL | AX | |
|---|---|---|---|
| OD | -1,25 | -0,50 | 180 |
| OS | -1,00 | brak | brak |
Oznacza to, że prawe oko ma korekcję sferyczną minus 1,25 D i dodatkowo cylinder minus 0,50 D ustawiony na osi 180 stopni. Lewe oko wymaga tylko korekcji sferycznej -1,00 D. Brak cylindra i osi przy lewym oku zwykle oznacza, że nie ma tam zapisanej korekcji astygmatyzmu.
Nie warto samodzielnie przeliczać recepty z zapisu plus-cylinder na minus-cylinder. Taki przelicznik istnieje, ale zmienia jednocześnie sferę, cylinder i oś. Błąd w jednym polu może sprawić, że zamówione okulary będą formalnie wyglądały poprawnie, a mimo to nie dadzą dobrego widzenia.
Kiedy nie dobierać mocy na podstawie samego SPH
Stara recepta nie zawsze odpowiada obecnym potrzebom oka. Wada może się zmienić, a odczuwany komfort zależy również od wieku, odległości roboczej, rodzaju oprawy i tego, ile czasu spędzasz przed ekranem.
Nie kopiowałbym też bezpośrednio mocy soczewek kontaktowych do okularów. Przy większych wadach odległość soczewki od oka wpływa na przeliczenie mocy, dlatego recepta okularowa i kontaktologiczna nie są tym samym dokumentem.
Badania nie należy odkładać, gdy pogorszenie widzenia pojawia się nagle albo towarzyszą mu ból oka, błyski, nagły wysyp mętów, podwójne widzenie czy zacienienie pola widzenia. W takiej sytuacji problem może wykraczać poza dobór soczewek i wymagać pilnej konsultacji okulistycznej.
Jeżeli nowe okulary powodują lekki dyskomfort przez pierwsze dni, przyczyną może być zmiana mocy lub adaptacja do nowej konstrukcji soczewek. Silny ból głowy, nudności, podwójne widzenie albo utrzymujące się rozmazanie nie są jednak objawami, które warto ignorować. Wtedy najlepiej wrócić do optyka lub specjalisty i sprawdzić receptę oraz centrowanie.
Co sprawdzić, zanim zamówisz okulary
- Porównaj wartości dla OD i OS, aby nie zamienić oczu.
- Nie pomijaj cylindra i osi, jeśli są wpisane na recepcie.
- Ustal, czy okulary mają służyć do dali, bliży, komputera czy do wielu odległości.
- Przekaż optykowi aktualny rozstaw źrenic PD i dane dotyczące oprawy.
- Nie zmieniaj samodzielnie znaku ani wartości SPH.
Najkrócej mówiąc, SPH odpowiada na pytanie, jakiej podstawowej mocy potrzebuje soczewka. To ważny element recepty, ale prawidłowe okulary powstają dopiero z połączenia wszystkich potrzebnych parametrów, dokładnego badania i właściwego ustawienia soczewek przed oczami.
