Masz w lodówce pęczek listopadowego jarmużu i zastanawiasz się, czy wrzucić go na surowo do sałatki? Ja duszę go na patelni z łyżeczką oliwy. Jarmuż to najbogatsze warzywne źródło luteiny, około 39 mg w 100 g, a z odrobiną tłuszczu i po podgrzaniu organizm przyswaja jej więcej niż z surowych liści.
Dlaczego duszony jarmuż daje więcej niż surowy?
Luteina jest zamknięta w komórkach liścia i częściowo związana z białkami. Surowy liść, nawet porządnie pogryziony, oddaje tylko część tego, co w nim jest. Ciepło rozbija błony komórkowe i rozluźnia połączenia karotenoidów z białkiem, więc organizm ma do niej łatwiejszy dostęp.
Długo bałem się, że duszenie zniszczy to, po co w ogóle sięgam po jarmuż. Niepotrzebnie. Karotenoidy, w tym luteina, są względnie odporne na wysoką temperaturę, więc obróbka cieplna nie odbiera im właściwości biologicznych. Pomaga też zwykłe rozdrobnienie: drobno posiekane liście i dokładne żucie.
Łyżeczka oliwy wystarczy
Bez tłuszczu luteina przyswaja się gorzej, dlatego produkty, które ją zawierają, warto jeść razem z czymś tłustym. Ilość, która poprawia przyswajanie karotenoidów, to 3–5 g tłuszczu w posiłku. To naprawdę niewiele, więc nie trzeba topić jarmużu w oleju.
Oliwę odmierzam łyżeczką, zamiast lać prosto z butelki. Liście się nie przypalają, a obiad nie robi się ciężki. Pamiętaj, że liczy się tłuszcz w całym posiłku, nie tylko ten z patelni. Jeśli obok leży jajko albo kawałek sera, one też się do niego wliczają.
Jak duszę jarmuż krok po kroku
- Płuczę liście i odrywam je od twardych, grubych łodyg.
- Siekam albo drę liście na małe kawałki, bo rozdrobnienie też ułatwia przyswajanie luteiny.
- Rozgrzewam łyżeczkę oliwy na patelni i wrzucam jarmuż.
- Dolewam odrobinę wody, przykrywam i duszę, mieszając co jakiś czas, aż liście zmiękną i ściemnieją.
- Doprawiam solą, czosnkiem albo sokiem z cytryny i jem od razu, dokładnie przeżuwając.
Tak samo przygotujesz szpinak. Ma mniej luteiny niż jarmuż, około 11,9 mg w 100 g, ale wciąż jest jej dobrym źródłem. Liczby z tabel to średnie. Ile luteiny jest w konkretnym pęczku, zależy od sposobu i miejsca uprawy oraz od tego, jak warzywo przetworzono.
Co położyć obok jarmużu na talerzu?
Najprościej dodać jajko sadzone albo na miękko. Jedno żółtko zawiera około 200 µg luteiny, czyli dużo mniej niż porcja jarmużu, ale z żółtka organizm przyswaja ją 2–3 razy lepiej niż z warzyw. Ile luteiny ma konkretne jajko, zależy od tego, jak hodowano kury i czym je karmiono.
Drugi dodatek to garść posiekanych pistacji na wierzch. Wśród orzechów wyróżniają się właśnie zawartością luteiny. W randomizowanym badaniu dorośli, którzy wcześniej jedli mało luteiny i zeaksantyny, przez 12 tygodni spożywali pistacje. Gęstość optyczna pigmentu plamki żółtej w ich oczach wyraźnie wzrosła. To ciekawy wynik, ale pistacje nie są lekiem na wzrok. Traktuj je jako kolejny smaczny sposób na luteinę w zwykłym obiedzie.