Masz w szufladzie lipidogram z ładnymi wynikami i uważasz, że serce masz sprawdzone? Ten wynik nie mówi nic o lipoproteinie(a), dziedzicznym czynniku ryzyka zawału. Wystarczy zbadać ją raz w życiu, a na NFZ zleca ją praktycznie tylko lekarz w programie „Moje Zdrowie” dla osób po 20. roku życia. Prywatnie zapłacisz 70–90 zł.
Czego nie pokaże zwykły lipidogram
Standardowy profil lipidowy obejmuje cztery pozycje: cholesterol całkowity, HDL, LDL i trójglicerydy. Lipoproteiny(a), w skrócie Lp(a), w tym zestawie nie ma. To cząsteczka przypominająca „zły” cholesterol LDL, ale jej poziom mówi o czymś innym: o ryzyku sercowo-naczyniowym, z którym się rodzimy.
Sam przez lata patrzyłem na swój lipidogram jak na świadectwo zdrowia serca. Byłem pewien, że skoro LDL mieści się w normie, temat jest zamknięty. Tymczasem podwyższona Lp(a) to niezależny czynnik ryzyka. Może być wysoka u kogoś, kto ma wzorowy cholesterol, rusza się i dobrze je.
Skala nie jest mała. Szacuje się, że podwyższony poziom Lp(a) może mieć około 20 proc. ludzi na świecie. Im wyższe stężenie, tym gorzej: przy wysokiej, a tym bardziej przy bardzo wysokiej Lp(a) zawał grozi kilka razy częściej niż przy niskiej. Wysoka Lp(a) wiąże się też z większym ryzykiem choroby tętnic obwodowych.
Dlaczego to badanie robi się raz w życiu?
Bo wynik prawie się nie zmienia. Poziom Lp(a) w około 90 proc. zależy od genów, a dieta ani pozostałe lipidy nie mają na niego większego wpływu. Przez całe dorosłe życie stężenie pozostaje w zasadzie takie samo, więc jeden pomiar wystarcza.
I tu jest haczyk. Przy rutynowych badaniach zleca się lipidogram, a Lp(a) zostaje pominięta. Poza programem „Moje Zdrowie” na NFZ właściwie nikt tego badania nie zleca. Zostaje laboratorium prywatne, gdzie trzeba liczyć się z wydatkiem średnio 70–90 zł.
Jak dojść do bezpłatnego badania Lp(a) krok po kroku
Program „Moje Zdrowie” działa od maja 2025 roku i jest przeznaczony dla osób po 20. roku życia. Wiele osób traktuje go jak kilka rutynowych badań: ciśnienie, waga, morfologia, glukoza, cholesterol. W praktyce badania są dobierane indywidualnie, do historii zdrowia i czynników ryzyka konkretnej osoby. Droga wygląda tak:
- Ankieta. Od niej wszystko się zaczyna. Odpowiedzi pomagają dopasować zestaw badań do ciebie.
- Skierowanie i badania. Dostajesz skierowanie, oddajesz krew i robisz pozostałe pomiary z listy.
- Dłuższa wizyta u lekarza. Lekarz omawia wyniki ze skierowania i może zlecić dodatkowe badania diagnostyczne. To moment, żeby zapytać wprost o oznaczenie Lp(a), jeśli nie było go na liście.
- Indywidualny plan zdrowotny. Na koniec lekarz przygotowuje IPZ, czyli plan dopasowany do twoich wyników.
Wizyta w programie trwa dłużej niż zwykła, więc warto ją dobrze wykorzystać. Powiedz o dolegliwościach i pytaniach, których nie dało się opisać w formularzu. Wszystko, co w twojej historii zdrowia dotyczy serca, lepiej powiedzieć głośno.
Jak czytać wynik w mg/dl i nmol/l
Laboratoria podają Lp(a) w jednej z dwóch jednostek, dlatego najpierw sprawdź, która stoi przy twoim wyniku. Progi wyglądają tak:
- mniej niż 30 mg/dl, czyli mniej niż 75 nmol/l – wynik w normie,
- od 30 do 50 mg/dl, czyli od 75 do 125 nmol/l – zagrożenie dla serca i naczyń jest już podwyższone, ale na poziomie umiarkowanym,
- ponad 50 mg/dl, czyli ponad 125 nmol/l – wysokie zagrożenie groźnymi zdarzeniami, takimi jak zawał,
- ponad 180 mg/dl – najwyższy stopień zagrożenia na całej skali.
Wynik zachowaj razem z jednostką w miejscu, gdzie łatwo go znajdziesz, bo drugi raz nie będzie potrzebny. Pokazuj go lekarzowi przy każdej rozmowie o sercu, ciśnieniu czy cholesterolu. Ta jedna liczba opisuje ryzyko odziedziczone, którego lipidogram nie pokazuje.
