Masz w ręku wynik z laboratorium: glukoza na czczo z gwiazdką, odrobinę powyżej normy. Lekarz mówi „obserwujemy”, a ty odkładasz kartkę do szuflady. Tymczasem stan przedcukrzycowy, który według Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego ma około 5 mln Polaków, potrafi już uszkodzić siatkówkę i pogorszyć wzrok. Samo czekanie to za mało.
Dlaczego „obserwujemy” to za mało
Dr n. med. Szymon Suwała mówił w rozmowie z WP abcZdrowie, że zna pacjentów, którym przy podwyższonej glikemii na czczo powiedziano, że problemu jeszcze nie ma. Jego zdaniem to błąd. Stan przedcukrzycowy potrafi dać te same powikłania co cukrzyca, czyli retinopatię, pogorszenie wzroku i chorobę nerek.
Lekarz podkreśla, że to nie teoria, tylko konkretne osoby, które trafiają do jego gabinetu. Przyznam, że sam byłem przekonany, że lekko podwyższony cukier to sprawa na za kilka lat. Ten wywiad szybko zmienił moje podejście.
Skala jest duża. Według danych NFZ w 2025 r. rozpoznaną cukrzycę miało 3,46 mln dorosłych Polaków. Szacuje się, że ponad milion kolejnych osób może chorować, nie wiedząc o tym. Do tego dochodzi około 5 mln osób ze stanem przedcukrzycowym.
Co może dziać się w siatkówce, zanim cokolwiek zauważysz
Siatkówkę odżywiają bardzo drobne naczynia krwionośne i to one cierpią, gdy glukoza we krwi długo utrzymuje się powyżej normy. Tak rozwija się retinopatia, czyli uszkodzenie siatkówki.
Najgorsze jest to, że podwyższona glukoza przez długi czas nie daje wyraźnych objawów. Dietetyczka Anna Radowicka zwracała uwagę, że stan przedcukrzycowy i cukrzyca typu 2 często wychodzą dopiero w rutynowych badaniach. Jednym z sygnałów, które wymienia, jest właśnie pogorszenie ostrości widzenia.
Zdarza się, że litery w telefonie zaczynają się rozmywać, a w szufladzie leży wynik glukozy z gwiazdką. Wtedy nie zakładaj od razu, że to tylko zmęczone oczy. Połącz te dwie rzeczy i powiedz o nich lekarzowi podczas jednej wizyty.
O co dopytać lekarza przy wyniku „na granicy”
Prof. Grzegorz Dzida z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie przypomina, że przy cukrzycy nie chodzi tylko o sam cukier. Liczy się też ciśnienie tętnicze, lipidy oraz badania, które wychwytują uszkodzenia oczu, nerek i stóp. Ta sama logika ma sens, gdy wynik jest dopiero lekko podwyższony.
- Czy mój wynik to już stan przedcukrzycowy i co dalej poza samą obserwacją?
- Czy warto skierować mnie na badanie oczu, które pokaże stan siatkówki?
- Czy przy okazji sprawdzić nerki, ciśnienie i lipidy?
- Kiedy powtórzyć pomiar glikemii i czy potrzebne są dodatkowe badania?
Jeśli słyszysz tylko „proszę obserwować”, dopytaj, co konkretnie ma być obserwowane i kiedy wracasz z wynikami. Nikt nie oczekuje od ciebie diagnozy, ale masz prawo znać plan.
Wiek też nie jest wymówką. Prof. Dzida radzi zaczynać badania profilaktyczne na długo przed czterdziestką, a w programie „Moje Zdrowie” mogą z nich korzystać już 18-latki.
Kto powinien sprawdzić cukier i wzrok w pierwszej kolejności
Dziś, 14 listopada, przypada Światowy Dzień Cukrzycy. Ustanowiły go w 1991 r. IDF i WHO w rocznicę urodzin Fredericka Bantinga, współodkrywcy insuliny. To dobry pretekst, żeby wyciągnąć z szuflady stare wyniki.
Szczególnie czujne powinny być osoby, u których występuje co najmniej jeden z tych czynników:
- nadwaga lub otyłość,
- mała aktywność fizyczna,
- nadciśnienie tętnicze,
- cukrzyca u kogoś z najbliższej rodziny,
- cukrzyca ciążowa w przeszłości.
Do tego dochodzą sygnały, które łatwo zrzucić na stres: przewlekłe zmęczenie mimo odpoczynku, wzmożone pragnienie, częstsze oddawanie moczu, także w nocy, i rany, które długo się goją. Kiedy kilka z nich pojawia się razem z gorszym widzeniem, z wizytą u lekarza nie czekaj do przyszłego roku.
