Odbierasz lipidogram, cholesterol w normie, odkładasz kartkę z ulgą. To jednak nie zamyka sprawy. Lipoproteina(a), w skrócie Lp(a), jest niezależnym czynnikiem ryzyka zawału i udaru. W około 90 proc. zależy od genów i nie da się jej wyczytać z samego cholesterolu. Każdy powinien ją oznaczyć przynajmniej raz w życiu.
Co ma Lp(a) do zawału, skoro cholesterol jest dobry?
Wysoki cholesterol i nadciśnienie to najczęstsze czynniki ryzyka chorób serca i naczyń, więc to na nie patrzymy najpierw. Lipoproteina(a) działa obok nich, niezależnie. Prof. Maciej Banach, kardiolog i prezes Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, mówił w rozmowie z NewsMed wprost, że można mieć prawidłowy cholesterol i jednocześnie zbyt wysoką Lp(a).
Dlaczego to groźne? Podwyższona Lp(a) sprzyja rozwojowi miażdżycy, a do tego nasila stan zapalny i ułatwia tworzenie się zakrzepów. Na końcu tej drogi może być zawał serca albo udar mózgu. Według prof. Banacha problem może dotyczyć nawet 6 mln Polaków, a wielu z nich nigdy nie słyszało tej nazwy.
Dobry lipidogram mówi więc tyle, że cholesterol jest w porządku. O Lp(a) nie mówi nic, bo to osobny parametr, który trzeba oznaczyć osobno.
Jedno badanie wystarczy, bo decydują geny
Stężenie Lp(a) w około 90 proc. jest zapisane w genach. To dziedzictwo po rodzicach, a nie efekt ostatnich miesięcy przy stole.
Stąd zalecenie, żeby każdy zrobił oznaczenie Lp(a) przynajmniej raz w życiu. Polskie Towarzystwo Lipidologiczne idzie dalej: w swoich zaleceniach radzi wykonać to badanie przesiewowo jeszcze przed 18. rokiem życia, u nastolatka, a nawet u dziecka. Prof. Banach podkreśla, że to podejście należy do pierwszych takich na świecie.
Wysoki wynik? Do laboratorium idzie cała rodzina
Skoro Lp(a) się dziedziczy, wynik jednej osoby jest informacją także dla bliskich. Lekarze nazywają to diagnostyką kaskadową: gdy u kogoś wyjdzie wysoka wartość, bada się również jego rodziców i dziadków.
Działa to w obie strony. Jeśli wysoki poziom ma nastolatek, rodzina dostaje sygnał, żeby sprawdzić dorosłych. Prof. Banach zwraca uwagę, że w ten sposób można uchronić bliskich przed wieloma incydentami sercowo-naczyniowymi, zanim do czegokolwiek dojdzie.
Jeśli więc odbierasz podwyższony wynik, nie zatrzymuj go dla siebie. Jedna rozmowa przy niedzielnym obiedzie może skłonić mamę albo tatę do zrobienia tego samego badania.
Co zrobić z wynikiem
Wynik Lp(a) zawsze omów z lekarzem. To on oceni go razem z cholesterolem, ciśnieniem i całym ryzykiem sercowo-naczyniowym, a potem zdecyduje, co dalej. Sama liczba na wydruku niczego jeszcze nie przesądza.
Po twojej stronie zostają codzienne nawyki. Przy wysokiej Lp(a) eksperci radzą zadbać o:
- odpowiednią dietę,
- zdrowy styl życia,
- regularną aktywność fizyczną,
- dalszą kontrolę u lekarza.
Gdy wysoki wynik ma dziecko albo nastolatek, te same wskazówki dostają też rodzice, bo to oni układają domowy jadłospis i plan dnia.