Wychodzisz z dzieckiem na spacer, aplikacja pokazuje smog, a ty sięgasz po maseczkę chirurgiczną z szuflady? Ona pyłu PM2.5 nie zatrzyma. Sam przed wyjściem zakładam szczelnie dopasowaną półmaskę FFP2. Przy 60 µg/m³ skracam wyjście do minimum, a gdy stężenie przekracza 100 µg/m³, spacer po prostu przekładam.
Dlaczego maseczka chirurgiczna przepuszcza smog?
Pył PM2.5 to cząstki, których nie widać gołym okiem. Zwykła maseczka chirurgiczna czy materiałowa ma za luźną strukturę, a do tego odstaje przy policzkach i nosie. Zanieczyszczone powietrze wpada więc bokiem, zamiast przechodzić przez materiał. Taka maseczka daje tylko złudne poczucie bezpieczeństwa.
Europejskie biuro WHO wskazuje jako skuteczną barierę wyłącznie certyfikowane półmaski filtrujące w standardzie FFP2, FFP3 lub N95. Dobrze dopasowany respirator potrafi ograniczyć ilość wdychanych zanieczyszczeń nawet czternastokrotnie. Najważniejsze jest słowo „dopasowany”, bo najlepszy filtr nic nie da, jeśli maska nie przylega szczelnie do twarzy.
U dzieci to szczególnie istotne, bo dorosła maska na małej buzi zostawia szpary. Dla dziecka trzeba wybrać atestowany model w rozmiarze juniorskim. Zamiast zmuszać, lepiej wytłumaczyć, po co ta maska jest. Dziecko, które to rozumie, nosi ją chętniej.
Dwa progi, które sprawdzam przed każdym wyjściem
Maska to tylko połowa ochrony. Najprostsza i najpewniejsza metoda to zerknięcie w aplikację albo na czujnik jakości powietrza. Kieruję się dwiema wartościami dla PM2.5:
- powyżej 60 µg/m³ – czas na zewnątrz radykalnie skracam i wychodzę tylko tam, gdzie muszę;
- powyżej 100 µg/m³ – całkowicie rezygnuję z przebywania na dworze.
Liczy się też to, co robimy na zewnątrz. Bieganie, rower czy intensywna zabawa w smogowy dzień mogą nawet pięciokrotnie zwiększyć wentylację płuc, a z każdym głębszym oddechem do środka trafia więcej pyłu. Dlatego w sezonie grzewczym spacer planuję na wczesne popołudnie, gdy stężenie jest zwykle najniższe, i wybieram trasę z dala od ruchliwych ulic. W domu pomaga oczyszczacz z filtrem HEPA klasy H13 lub H14.
Co pył i dwutlenek azotu robią z oczami?
Półmaska zasłania nos i usta, ale oczy zostają odsłonięte. Właśnie one jako pierwsze stykają się z pyłem i dwutlenkiem azotu (NO2). Reagują na nie miejscowym stanem zapalnym i stresem oksydacyjnym, czyli po prostu się podrażniają.
Naukowcy z Uniwersytetu w Birmingham przebadali blisko 30 tysięcy uczniów i wykazali związek między czystością powietrza a ryzykiem krótkowzroczności. Smog działa na oczy z dwóch stron. Z zewnątrz je podrażnia, a zanieczyszczenia krążące we krwi mogą zwężać drobne naczynia w siatkówce. U dzieci w wieku szkolnym sprzyja to kłopotom z ostrością widzenia.
Dzieci są tu w gorszej sytuacji niż dorośli. Oddychają szybciej i głębiej, więc w przeliczeniu na masę ciała pobierają z powietrza więcej zanieczyszczeń. Ich układ oddechowy intensywnie rozwija się mniej więcej do ósmego roku życia. WHO podaje, że maluchy z mocno zanieczyszczonych okolic mają nawet o 30–40 procent wyższe ryzyko astmy. Według Europejskiej Agencji Środowiska w epizodach smogowych ich hospitalizacje z powodu infekcji dróg oddechowych rosną nawet o jedną czwartą. Dlatego przy dziecku traktuję progi 60 i 100 µg/m³ bardzo poważnie, bo żadna maska nie zasłoni mu oczu.
Smog uderza też w serce
Brak kaszlu niczego nie dowodzi. Cząstki PM2.5 przenikają przez pęcherzyki płucne do krwi, wywołują uogólniony stan zapalny i uszkadzają śródbłonek naczyń. Według WHO aż 68 procent przedwczesnych zgonów przypisywanych zanieczyszczeniom powietrza na świecie wynika z choroby niedokrwiennej serca i udarów mózgu. W Polsce Europejska Agencja Środowiska wiąże z ekspozycją na ten pył ponad 25 tysięcy przedwczesnych zgonów dorosłych rocznie. Szczelna FFP2 i odwołany spacer przy 100 µg/m³ to więc żadna przesada.