Masz w przedpokoju kawałek wolnej podłogi i telefon? Odmierz 5 metrów, przejdź je swoim zwykłym krokiem i zmierz czas. Jeśli jesteś po 65. roku życia i mieścisz się w około 5 sekundach, idziesz z prędkością co najmniej 1 metra na sekundę. Takie tempo w dużej analizie z „JAMA” wiązało się z lepszym rokowaniem co do długości życia.
Jak zrobić test w przedpokoju?
Potrzebujesz prostego odcinka bez dywanika, o który można zahaczyć, miarki i drugiej osoby ze stoperem w telefonie. Całość zajmuje chwilę, a korytarz w zwykłym mieszkaniu w zupełności wystarczy.
- Odmierz 5 metrów i zaznacz start oraz metę, na przykład taśmą malarską przyklejoną do podłogi.
- Załóż buty, w których chodzisz na co dzień, i okulary, jeśli zwykle je nosisz. Test ma pokazać twój normalny chód.
- Stań przy linii startu. Osoba ze stoperem włącza go przy twoim pierwszym kroku i zatrzymuje, gdy przekroczysz metę.
- Idź naturalnym tempem, takim jak do sklepu czy na przystanek. Nie przyspieszaj na pokaz, bo wtedy wynik nic nie powie.
- Podziel 5 metrów przez liczbę sekund ze stopera. Wyjdzie prędkość w metrach na sekundę.
Ile sekund na stoperze to 1 metr na sekundę
Przy tym odcinku przeliczanie jest wyjątkowo wygodne. Skoro trasa ma 5 metrów, prędkość 1 m/s oznacza dokładnie 5 sekund na stoperze.
- 5 sekund albo mniej – idziesz z prędkością co najmniej 1 m/s.
- Więcej niż 5 sekund – twoje tempo jest wolniejsze niż 1 m/s.
Przy pierwszej próbie mało kto idzie zupełnie naturalnie, bo wie, że ktoś patrzy na zegar, i odruchowo przyspiesza. Dlatego warto przejść odcinek dwa razy i za swój wynik uznać drugą, spokojniejszą próbę.
Wynik powyżej 5 sekund. Co dalej?
Próg 1 m/s wziął się z analizy w „JAMA”. Badacze zebrali w niej dane od ponad 34 tysięcy seniorów, z których każdy miał więcej niż 65 lat. Ci, którzy chodzili co najmniej z taką prędkością, mieli przeciętnie lepsze rokowania co do długości życia. Chód angażuje naraz mięśnie, układ nerwowy i krążenie, dlatego jego zwolnienie bywa jednym z pierwszych widocznych sygnałów, że sprawność spada.
To jednak nie jest granica, która dzieli ludzi na zdrowych i chorych. Wynik trzeba czytać razem z wiekiem, chorobami i tym, co na co dzień jesteś w stanie zrobić. Jeśli tempo wyraźnie ci spadło albo martwi cię chód kogoś bliskiego, porozmawiaj o tym z lekarzem rodzinnym.
Na sprawność masz realny wpływ, w przeciwieństwie do daty urodzenia. Badania pokazują, że nawet osoby, które zaczynają ćwiczyć późno, poprawiają siłę mięśni, równowagę i sposób poruszania się. Najwięcej daje trening siłowy, bo hamuje sarkopenię, czyli utratę masy mięśniowej z wiekiem. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca osobom starszym ćwiczenia wzmacniające mięśnie co najmniej dwa razy w tygodniu oraz regularne ćwiczenia na równowagę i koordynację.
Krzesło i podłoga na uzupełnienie
Do drugiego testu wystarczy stabilne krzesło. Usiądź, skrzyżuj ręce na piersi i pięć razy wstań oraz usiądź bez pomagania sobie dłońmi. Ten test pokazuje przede wszystkim siłę nóg, od której zależy samodzielność. Granice z metaanalizy w „Perceptual and Motor Skills” rosną z wiekiem: dla grupy 60–69 lat to 11,4 sekundy, dla siedemdziesięciolatków 12,6 sekundy, a dla osób między 80. a 89. rokiem życia 14,8 sekundy. Czas dłuższy od progu dla twojego wieku może oznaczać sprawność poniżej średniej rówieśników.
Najtrudniejsze jest siadanie na podłodze i wstawanie bez podpierania się rękami ani kolanami, czyli Sitting-Rising Test. Maksymalnie można zdobyć 10 punktów. Każde podparcie kosztuje punkt, a utrata równowagi połowę punktu. Naukowcy, którzy opisali wyniki w „European Journal of Preventive Cardiology”, śledzili losy 4282 uczestników mających na starcie od 46 do 75 lat, średnio przez ponad 12 lat. Spośród tych z kompletem punktów z przyczyn naturalnych zmarło 3,7 proc., a wśród najsłabszych aż 42,1 proc.
Przy problemach ze stawami albo skłonności do upadków nie rób tego testu w pojedynkę. Poproś kogoś, żeby stał obok, i ćwicz przy stabilnym meblu, którego w razie czego możesz się chwycić.