Obiad na talerzu, a obok kubek gorącej herbaty. Tak wygląda stół w wielu domach. Jeśli jednak masz mało żelaza, przesuń herbatę i kawę na 1–2 godziny po jedzeniu. Polifenole z tych napojów wiążą żelazo z roślin i jajek. Do talerza lepiej dorzucić czerwoną paprykę albo sok z cytryny.
Dlaczego herbata do obiadu przeszkadza żelazu?
Kawa i herbata zawierają polifenole. Te związki potrafią wiązać żelazo niehemowe, czyli formę obecną głównie w produktach roślinnych i w jajach. Związane żelazo organizm wchłania gorzej, więc część tego, co zjadłeś, po prostu przepada.
Żelazo hemowe z mięsa, ryb i owoców morza przyswaja się stosunkowo dobrze. Kłopot dotyczy więc przede wszystkim dań bez mięsa: kaszy z warzywami, zupy z soczewicy czy jajecznicy. A do takich posiłków wielu z nas odruchowo stawia kubek herbaty.
Roślinne żelazo ma jeszcze jedną słabość. Jego przyswajalność od początku jest niższa i mocno zależy od tego, co jeszcze trafia do żołądka w tym samym czasie. Dlatego to, co pijesz do obiadu, naprawdę ma znaczenie.
Mój obiad z soczewicą, papryką i cytryną
Kiedy przyjrzałem się swoim obiadom, zobaczyłem powtarzalny schemat: kasza gryczana albo soczewica i do tego czarna herbata. Zmieniłem dwie rzeczy. Herbata poszła na później, a na talerz trafiło źródło witaminy C.
Witamina C tworzy z żelazem rozpuszczalne połączenia, które łatwiej wchłaniają się w jelicie cienkim. W praktyce mój talerz wygląda teraz tak:
- baza: ugotowana soczewica albo kasza gryczana,
- warzywo: pokrojona czerwona papryka,
- zielenina: garść posiekanej natki pietruszki,
- na koniec: skropienie sokiem z cytryny tuż przed jedzeniem.
Do picia stawiam wodę. To prosty posiłek, a pod kątem przyswajania żelaza wypada znacznie lepiej niż sama soczewica popijana herbatą. Tak samo działa sałatka z ciecierzycą, natką, papryką i cytryną.
Kiedy pić kawę i herbatę, żeby nie przeszkadzały
Nie trzeba rezygnować ani z kawy, ani z herbaty. Wystarczy odstęp około 1–2 godzin od posiłku. U mnie dzień wygląda tak:
- Śniadanie jem bez kawy, a kawę piję dopiero w połowie przedpołudnia.
- Do obiadu piję wodę, herbatę parzę, gdy od jedzenia minie godzina lub dwie.
- Wieczorny napar piję między kolacją a snem, a nie razem z kolacją.
Podobna zasada dotyczy wapnia. W dużych ilościach może on czasowo ograniczać wchłanianie żelaza, dlatego przy stwierdzonym niedoborze nie łączy się preparatów wapnia i żelaza w jednym czasie. Nabiału ani pełnoziarnistych produktów nie trzeba skreślać, bo liczy się przede wszystkim rozplanowanie posiłków.
Jesienne zmęczenie to powód, żeby zbadać ferrytynę
W listopadzie łatwo zrzucić senność i brak energii na krótki dzień. Przewlekłe zmęczenie, kłopoty z koncentracją czy gorsza tolerancja wysiłku mogą jednak towarzyszyć niedoborowi żelaza. Mogą, ale nie muszą, bo jak podkreśla Adrian Krzymiński, lekarz POZ, to objawy nieswoiste.
Ferrytyna to białko, w którym organizm magazynuje żelazo, a jej stężenie pokazuje stan zapasów. Można mieć prawidłową hemoglobinę i jednocześnie bardzo małe rezerwy. Zamiast zgadywać, poproś lekarza POZ o badanie i omów z nim wynik. Ferrytyna rośnie też przy stanach zapalnych, infekcjach i chorobach wątroby, więc sama liczba nie zawsze mówi wszystko.
Przestawienie herbaty pomaga lepiej wykorzystać żelazo z talerza, ale nie wyjaśni, skąd wziął się niedobór. Krzymiński wśród częstych przyczyn wymienia obfite miesiączki, krwawienia z przewodu pokarmowego i zaburzenia wchłaniania, na przykład celiakię. Szukanie przyczyny zostaw lekarzowi, a o porę picia herbaty możesz zadbać od dzisiejszego obiadu.